Kış Kampı Nasıl Yapılır? Gerekli Malzemeler, Çadırda Isınma ve Güvenlik

Kışın çadırda geçen kötü bir gecenin sebebi çoğu zaman soğuğun kendisi değildir. Asıl sebep ıslak kalmak, altınızdaki zayıf mat ya da ısınmak için çadırda yakılan bir ocaktır. İlk ikisi uykusuz bir gece demektir; üçüncüsü ise hayati bir hata.

Bu yazı karda ve donma altındaki gecelerde yapılan çadır kampı hakkında; GSB gibi kurumların düzenlediği gençlik kış kampları değil. Kış kampı için hangi malzemenin gerektiğini, çadırda nasıl üşümeyeceğinizi, çadırın kar ve rüzgârda nasıl kurulacağını, çadırın neden sobayla ya da tüple ısıtılmaması gerektiğini, ne yiyip içeceğinizi, hipotermi ve donma belirtilerini, çığ riskini ve Türkiye'de kışın nerede kamp yapılabileceğini anlatıyoruz. Daha önce hiç kamp yapmadıysanız önce kamp nasıl yapılır rehberimizle başlayın; kış kampı, ılık bir mevsimde birkaç kez kamp yaptıktan sonraki adımdır.

Yazarın notu: Batı Toroslar'da, hayatı yayla ile kışlak arasında geçen bir Yörük ailesinde büyüdüm. Bu rehberdeki ekipman eşikleri sitemizdeki kaynaklı ekipman yazılarından; sağlık bilgileri İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ve İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) yayınlarından; çığ bilgileri Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) ve AFAD'dan alındı. Her birinin kaynağı metnin içinde.

Kış Kampı İçin Gerekli Malzemeler

Kış kampı için yaz kampındaki temel sete üç şey eklenir: kara dayanıklı bir çadır, soğuk zemine karşı yüksek yalıtımlı bir mat ve gece sıcaklığına uygun bir uyku tulumu. Bunların yanında ocağınızın, pillerinizin ve giysinizin de soğukta çalışacak türden olması gerekir. Aşağıdaki tablo, her parça için kış eşiğini ve nedenini topluyor; ayrıntılar bağlantılı rehberlerde.

Malzeme	Kış için eşik	Neden
Çadır	4 mevsim çadır, kar kazığı	Bir gecede biriken ıslak kar, 3 mevsim çadırın direklerini eğip kumaşını yırtabilir. Normal kazıklar karda tutmaz. Ayrıntı: çadır seçimi rehberi
Kamp matı	Toplam R 5 ve üzeri (ASTM F3340)	Big Agnes karlı ya da donmuş zemin için R 5 ve üzerini öneriyor. Ayrıntı: kamp matında R değeri
Uyku tulumu	ISO 23537 konfor değeri: İç Anadolu'da −10°C, Doğu Anadolu'da −20°C civarı	MGM normallerine göre aralık-şubat ortalama en düşük sıcaklık Niğde'de −4,1 ile −2,2°C, Erzurum'da −15,9 ile −12,4°C. Ayrıntı: uyku tulumunun konfor ve limit değerleri
Ocak ve yakıt	Benzinli ocak ya da izobütan-propan karışımlı kartuş	Bütan yaklaşık −0,6°C'nin altında buharlaşmayı bırakır (AMC). Ayrıntı: kartuş soğukta neden zayıflar
Işık ve pil	Lityum pil, yedek ışık kaynağı	Energizer'ın teknik belgelerine göre lityum AAA pil −40°C'ye, alkalin AAA −18°C'ye kadar çalışacak şekilde tanımlanıyor (L92, E92). Ayrıntı: soğukta pil ve powerbank
Giyim	Üç katman + yedek kuru içlik, bone, eldiven, balaklava	Islak giysi ısıyı hızla kaybettirir; uyku için ayrı, kuru bir içlik gerekir. Ayrıntı: kışın katman sistemi
Diğer	Termos, kar küreği, sert plastik su şişesi	Sıcak içecek, çadır yeri hazırlama ve gece için sıcak su şişesi

Rüzgâr bu eşikleri daha da önemli kılar. Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın rüzgâr soğuğu endeksine göre −15°C'de saatte 20 km hızla esen rüzgâr, −24°C gibi hissettirir (ECCC, Wind chill index). Bu yüzden kış kampında dış katmanınızın rüzgâr kesici olması ve yüzünüzü, kulaklarınızı ve ellerinizi örtmeniz gerekir.

Çadırda Üşümemek İçin Ne Yapmalı?

Kışın çadırda sizi sıcak tutan şey çadır değil, mat ile tulumun oluşturduğu uyku sistemidir. Çadır rüzgârı ve karı keser ama sizi tek başına ısıtmaz. Zemin ise vücut ısınızı fark etmeyeceğiniz bir hızla çeker. Tulumun altınızda kalan kısmı ağırlığınızla ezildiği için orada neredeyse yalıtım kalmaz; altınızdaki tek gerçek bariyer mattır.

İyi haber şu: Kış için yeni bir mat almanız şart değil. İki matı üst üste serdiğinizde R değerleri toplanır. NEMO bunu açıkça yazıyor ve Big Agnes, üç mevsimlik şişme matların bir köpük matla eşleştirilerek toplamda R 5'in üzerine çıkarılmasını öneriyor (NEMO; Big Agnes). Köpük mat alta, şişme mat üste gelir; böylece köpük, şişme matı keskin buz ve taşlardan da korur.

Uyku sistemi doğruysa geri kalanı alışkanlıktır. Kışın çadırda üşümemek için şu sırayı öneririm:

1. Yatmadan önce sıcak bir şey yiyin. Vücut sindirim sırasında ısı üretir; REI yatmadan önce hafif bir atıştırmalık yemeyi öneriyor (REI). Gece üşürseniz yiyebileceğiniz bir şeyi de yanınızda tutmanızı öneririm.
2. Kuru bir uyku içliği giyin. Gün boyu terlediğiniz içlikle tuluma girmeyin; nem, tulumun yalıtımını düşürür.
3. Tuluma sıcak su şişesi koyun. Kaynar suya dayanıklı, sert plastik bir şişeyi kaynar suyla doldurup kapağını sıkıca kapatın, bir çoraba ya da içliğe sarın ve tulumun içine alın. Uyuşmuş bir ayakta yanık geç fark edilebileceği için şişeyi çıplak tene değdirmeyin. Sabah aynı su içme suyunuz olur.
4. Yüzünüzü tuluma gömmeyin. Nefesinizin nemi tulumu içeriden ıslatır. Yüzünüz için balaklava ya da bone kullanın.
5. Yatmadan önce tuvalete gidin. Gece kalkmak hem uykunuzu böler hem de ısınmış tulumdan soğuğa çıkmanız demek.
6. Ertesi günü tulumun içinde saklayın. Gaz kartuşu, telefon, powerbank ve ertesi sabahın içliği tulumun ayak ucunda sıcak kalır; kartuş sabah daha iyi yanar, piller daha uzun dayanır.

Çadırı Karda ve Rüzgârda Nasıl Kurmalı?

Karda çadır kurmanın üç adımı var: doğru yeri seçmek, zemini hazırlamak ve çadırı rüzgâra karşı sabitlemek. Havalandırma ise kurulumun dördüncü ve en çok unutulan adımı.

• Yer seçimi: Rüzgârı kesen ama dik bir yamacın altında olmayan düz bir yer arayın. Gece soğuk hava vadi tabanlarında birikir; mümkünse çukurun dibine değil, biraz yukarısına kurun. Karla yüklü dalların tam altına kurmayın; ısınan dallardan kar ve buz kütleleri düşebilir. ABD Milli Parklar Servisi de çadırın ayakta duran kuru ağaçlardan uzağa kurulmasını istiyor (Rocky Mountain Milli Parkı, NPS). Çığ riski olan yamaçları bir sonraki bölümde ayrıca anlatıyoruz.
• Zemin hazırlığı: Çadırın oturacağı alanı botlarınızla ya da karla sıkıştırın ve donması için bir süre bekleyin. Sıkıştırılmamış kar gece vücut ağırlığınızla çöker ve sabah kendinizi bir çukurda bulursunuz.
• Sabitleme: Normal kazıklar yumuşak karda tutmaz. Geniş kar kazıkları kullanın ya da gergi iplerini kar dolu torbalara veya karın içine gömdüğünüz taşlara bağlayın. Çadırın dar ucunu rüzgâra çevirin.
• Havalandırma: Kışın havalandırma deliklerini kapatmak cazip gelir, ama nefesinizin nemi tentenin iç yüzünde buz tutar ve sabah üstünüze damlar. Havalandırmayı her zaman bir miktar açık bırakın. Kar ve rüzgâr havalandırmayı kapatabilir; Mount Rainier Milli Parkı, karlı ve rüzgârlı havada havalandırmayı korumak için dışarı çıkıp çadırın etrafındaki karı temizlemeniz gerektiğini belirtiyor (Mount Rainier Milli Parkı, NPS).
• İşaretleme: Aynı kaynak, kullandığınız barınağı bir sopaya bağlı bandana gibi parlak renkli bir şeyle işaretlemenizi öneriyor. Kar yağışı ya da tipi çadırı kısa sürede gözden kaybettirebilir.

Kurulum adımlarını ilk kez karda denemeyin. Çadırınızı önce evinizin yakınında, kuru bir günde birkaç kez kurup kaldırın; eldivenle kurmayı da deneyin. Karda, soğuk ellerle, hava kararırken talimat okumak istemezsiniz. Yellowstone Milli Parkı da ocak, filtre ve yakıt gibi ekipmanınızı yola çıkmadan önce soğuk koşullarda denemenizi öneriyor (Yellowstone Milli Parkı, NPS).

Kışın Çadır Nasıl Isıtılır? Soba, Isıtıcı ve Güvenli Yöntemler

Kısa cevap: Sıradan bir kamp çadırını ocak, tüplü ısıtıcı, mangal ya da soba ile ısıtmayın. Bunların hepsi, kokusuz ve renksiz bir gaz olan karbonmonoksit üretir; uyuyan biri ilk belirtileri fark etmeyebilir.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Mart 1999'da Georgia'da yaşanan iki olayı raporladı: İlkinde dört kişi ısınmak için çadıra aldıkları propan ocak, ikincisinde iki kişi çadıra aldıkları mangal yüzünden hayatını kaybetti.

Aynı raporda, ABD'de 1990-1994 yılları arasında çadır ve karavanların içinde her yıl ortalama 30 kişinin karbonmonoksit zehirlenmesiyle öldüğü belirtiliyor. CDC'nin uyarısı açık: Kamp ocakları, ısıtıcılar, fenerler ve mangallar çadırın içinde asla kullanılmamalı ve çadırın kapısını ya da pencerelerini açmak gaz birikmesini önlemeye yetmez (CDC, MMWR 48(32), 1999). CDC'nin önerisi, ısınmak için yakıtlı cihazlara güvenmek yerine yeterli yatak takımı ve giysi götürmek.

Çadırda ısıtıcı kullananların sık başvurduğu bir önlem de karbonmonoksit dedektörü. İngiltere'de Devon ve Somerset İtfaiyesi bu konuda net: Dedektörler evde, karavanda ve motokaravanda işe yarar ama çadırdaki koşullar için tasarlanmamıştır; çadırda güvenliğinizi bir dedektöre bırakmayın. Aynı kurum, mangalın pişirme bittikten sonra da saatlerce karbonmonoksit yaydığını ve çadırın içinde dakikalar içinde ölümcül seviyelere ulaşabildiğini belirtiyor (Devon and Somerset Fire and Rescue Service).

Benzinli ya da gazlı cep ısıtıcıları, katalitik ısıtıcılar ve mumlu fenerler de yakıt yakar; aynı kural onlar için de geçerli. (Yakıt yakmayan, kimyasal tek kullanımlık el ısıtıcı paketleri bu kapsamda değil.)

Bacalı, sobaya göre tasarlanmış ve yanmaz bir soba borusu çıkışı olan "sobalı çadırlar" ayrı bir kategori. Bunlar sıradan bir çadıra soba koymakla aynı şey değil; ancak yine de yanma ve karbonmonoksit riski taşırlar ve üreticinin kurulum talimatına birebir uyulmasını gerektirirler. Soba yanarken uyumayın; yatmadan önce sobayı söndürün. İlk kış kamplarınızı sobasız yapmanızı öneririm: Isıyı mat, tulum ve doğru giysiden alın, soba deneyimini sonraya bırakın.

Çadırı ısıtmadan sıcak kalmanın güvenli yolları şunlar:

• Ocağı çadırın dışında, açık havada yakın; yemeği ve sıcak suyu orada hazırlayıp termosa doldurun.
• Tulumun içine sıcak su şişesi koyun ve yatmadan önce sıcak bir şey yiyin (önceki bölüm).
• Çadıra girmeden önce birkaç dakika hareket edip ısının; soğuk bir vücutla tuluma girmek, tulumu ısıtmayı zorlaştırır.
• Kartuşu gece tulumun ayak ucunda tutun; böylece sabah ilk çayınızı açık havada çabucak yaparsınız.

Kış Kampında Ne Yemeli, Su Nasıl Donmaz?

Soğuk, vücudun enerji ihtiyacını artırır; ama ne kadar artırdığı kişiye ve koşula göre çok değişir. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı'nın (UKHSA) 63 çalışmayı inceleyen hızlı kanıt özetine göre, serin hava deneylerinin çoğunda (genellikle 16-20°C) enerji harcaması günde 50 ile 200 kcal arasında arttı. Katılımcıların su dolaşımlı giysilerle doğrudan soğutulduğu deneylerde ise 14 çalışma günde 500 kcal'in altında, 6 çalışma 1.000 kcal'in üzerinde artış buldu (UKHSA, Additional calorie requirements in extreme cold weather; literatür taraması 10 Ağustos 2023'e kadar).

Bu çalışmaların çoğu 16-20°C'lik serin ortamlarda yapıldı, yani sıfırın altındaki bir kamp gecesine birebir uymaz. Yine de özet iki şeyi gösteriyor: Ek ihtiyaç deney koşuluna ve kişiye göre çok değişiyor ve bazı koşullarda günde 1.000 kcal'i aşabiliyor. Soğuğun yanında, karda yürümek ve kamp kurmak da ayrıca enerji ister. Bu yüzden kış kampında öğünleri atlamayın:

• Sıcak, yağlı ve karbonhidratlı öğünler seçin: tarhana, mercimek çorbası, bulgur pilavı, makarna. Kuru malzemeleri evde öğün öğün paketleyin.
• Gün içinde sık sık atıştırın: kuruyemiş, kuru meyve, peynir, helva. Soğukta sertleşen yiyecekleri cebinizde taşıyın.
• Akşam yemeğini, ocak dışarıda olacağı için hava kararmadan hazırlayın.

Su tarafında iki sorun var: susamazsınız ve su donar. Soğukta susama hissi azalabilir, ama yürürken terler ve nefesle su kaybedersiniz. Molalarda termostan sıcak bir şey için. Su şişelerini gece tulumun içine alın; gündüz çantanın içinde, giysilerin arasında taşıyın. Suyu kar eriterek elde edecekseniz bunun beklediğinizden uzun sürdüğünü ve yakıt harcadığını hesaba katın; yakıtı buna göre fazla alın. Yellowstone Milli Parkı, tencerenin dibinin yanmaması için kar eritmeye başlamadan önce tencereye biraz su koymayı öneriyor (Yellowstone Milli Parkı, NPS).

Hipotermi ve Donma Belirtileri: Ne Yapmalı?

Hipotermi, vücut sıcaklığının 35°C'nin altına düşmesidir. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi'ne (NHS) göre belirtiler titreme, solgun, soğuk ve kuru cilt, konuşma bozukluğu, yavaş nefes alma ve yorgunluk ya da kafa karışıklığıdır (NHS, Hypothermia). Kafa karışıklığına özellikle dikkat edin, çünkü kişi kendi durumunu fark etmeyebilir; grupta birbirinizi izleyin. Hipotermi şüphesinde 112'yi arayın ve yardım gelene kadar şunları yapın:

Yapın	Yapmayın
Kişiyi rüzgârdan korunaklı bir yere alın	Sıcak banyo, sıcak su torbası ya da ısı lambasıyla ısıtmaya çalışmayın
Islak giysilerini çıkarın	Kollarını, bacaklarını, ellerini ve ayaklarını ovmayın
Battaniyeye, uyku tulumuna ya da kuru havluya sarın	Alkol vermeyin
Tamamen uyanıksa alkolsüz sıcak bir içecek ve çikolata gibi şekerli bir yiyecek verin

Bir ayrıma dikkat: Sağlıklı birinin tulumuna önceden sıcak su şişesi koymak, üşümeyi önlemenin bir yoludur. Hipotermiye girmiş birini sıcak su torbasıyla hızla ısıtmaya çalışmak ise NHS'nin açıkça yapılmamasını söylediği bir müdahaledir. Gece titreyerek uyanan birinde konuşma bozukluğu ya da kafa karışıklığı da varsa sıcak su şişesine güvenmeyin; yukarıdaki adımları uygulayın ve 112'yi arayın.

Donma en sık el ve ayak parmaklarında, burunda ve kulaklarda görülür. NHS'ye göre erken belirtiler soğuk ve katılaşmış cilt, uyuşma, batma ya da yanma hissidir; ilerlediğinde cilt beyaz, mavi ya da alacalı ve sert hâle gelir, kabarcıklar oluşabilir. Yapılacaklar: Korunaklı bir yere geçin, sıkan eldiven ve botları çıkarın, bölgeyi ılık (sıcak değil) suya koyun. Bölgeyi ovmayın ve ateş gibi doğrudan bir ısı kaynağına tutmayın. Sert ve donmuş cilt ya da içi kan veya sıvı dolu kabarcıklar varsa 112'yi arayın (NHS, Frostbite).

Bu bilgiler bir ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz; kış kampına çıkacaksanız temel bir ilk yardım eğitimi almanızı öneririm. Çantanızda neler olması gerektiğini ilk yardım çantası rehberimizde anlattık.

Çığ Riski: Kamp Yerini Nasıl Seçmeli?

Kış kampında en önemli güvenlik kararı çadırı nereye kuracağınızdır: Çadırı çığın inebileceği bir yamacın altına ya da bir çığ yolunun üzerine kurmayın. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'ne göre Türkiye'de 1.000-1.200 metre ve üzerindeki yerler kış yağışlarının önemli kısmını kar olarak alıyor; yani çığ yalnızca yüksek dağların sorunu değil.

MGM'nin çığdan korunma broşürü, çığ oluşumuna elverişli ortamı yaratan koşulları şöyle sıralıyor (MGM, Çığdan Korunma Yolları):

• Bir defada 25 cm'den fazla yeni kar tabakasının oluşması,
• Şiddetli tipiden sonra 36 saatten uzun süren ılık bir havanın esmesi,
• Kar örtüsünün üzerine yağmur yağması,
• Ilık bir günün ardından ani bir sıcaklık düşüşü,
• Rüzgârın 24 saatten uzun süre saniyede 7 metreden hızlı esmesi,
• Uzun süreli kar yağışından sonraki ilk güneşli gün, özellikle açık ve bulutsuz bir geceden sonra.

Bu koşullardan biri varsa kamp planınızı, üstünde dik yamaç ya da çığ yolu bulunmayan düz ve açık bir alana çekin ya da erteleyin. Yola çıkmadan önce MGM'nin hava tahminlerini ve uyarılarını takip edin. Çığa yakalanma ihtimali olan arazide çığ eğitimi almadan ve çığ vericisi, sonda ve kürek gibi ekipman olmadan kamp yapmayın. Çığ olursa en kısa sürede 112'ye haber verin (AFAD, Çığ).

Türkiye'de Kışın Nerede Kamp Yapılır?

İlk kış kampınızı, kışın da açık olduğunu teyit ettiğiniz, araçla ulaşılan tesisli bir kamp alanında ve tek gece olarak yapın. Bir sorun çıkarsa arabanız birkaç adım ötede olur. Türkiye'de kış koşulları bölgeye göre çok değiştiği için yer seçimini üç basamaklı düşünmek işinizi kolaylaştırır:

1. Kıyıya yakın, alçak kamp alanları: Akdeniz ve Ege kıyılarında kış geceleri iç kesimlere göre çok daha ılıktır ve kar yağışı azdır (MGM, İllere Ait Mevsim Normalleri). Kış ekipmanınızı denemek için iyi bir ilk basamak. Örneğin Marmaris-Datça yolu üzerinde, Hisarönü Körfezi kıyısındaki Çubucak orman kampı işletmesinin kendi açıklamasına göre yıl boyunca açık (Çubucak Camping).
2. Orman ve göl kamp alanları: Bolu gibi kar alan bölgelerdeki orman ve göl alanları gerçek bir kar kampı deneyimi sunar, ama ulaşım sorun olabilir. Bolu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün kamp listesinde Yedigöller Milli Parkı, Abant Milli Parkı kamp ve karavan alanı, Aladağ-Göksu, Karagöl ve Ayıkaya tabiat parkları yer alıyor (Bolu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü); listede kışın açık olup olmadıkları belirtilmiyor. Örneğin Yedigöller Milli Parkı'nın yolu, 22 Kasım 2020'de yoğun kar yağışı nedeniyle trafiğe kapatıldı (Karar). Hangisini seçerseniz seçin, gitmeden önce alanın kışın açık olup olmadığını ve yol durumunu işletmeye sorun.
3. Yüksek dağ kampları: İç ve Doğu Anadolu'nun yüksek dağlarında geceler çok soğuktur; MGM normallerine göre aralık-şubat ortalama en düşük sıcaklık il merkezinde bile Erzurum'da −15,9 ile −12,4°C arasında, dağlar ise daha soğuk. Bu kamplar çığ bilgisi, kış dağcılığı deneyimi ve tam kış ekipmanı ister; ilk kış kampınız için uygun değildir.

Karavanla kış kampı ayrı bir konu ve bu yazının kapsamı dışında; burada çadır kampını anlatıyoruz. Hangi basamağı seçerseniz seçin, telefonunuzun çekip çekmediğini, en yakın yerleşimin ne kadar uzakta olduğunu ve hava bozarsa nasıl döneceğinizi önceden bilin; rotanızı ve dönüş saatinizi birine bildirin. Kamp alanı dışında nerede çadır kurulabileceği ve ateş yakma kuralları için kamp rehberimizdeki kurallar bölümüne bakabilirsiniz.

Sonuç: Kış Kampı Kontrol Listesi

• Uyku sistemi: 4 mevsim çadır, toplam R 5 ve üzeri mat (gerekirse iki mat), konfor değeri beklenen en soğuk geceye uygun tulum.
• Isınma: Çadırın içinde ocak, ısıtıcı, mangal ya da soba yok; ısıyı yemek, kuru içlik ve sıcak su şişesinden alın.
• Kurulum: Sıkıştırılmış kar zemin, kar kazığı ya da gömülü çapa, her zaman biraz açık havalandırma.
• Beslenme ve su: Sık ve sıcak öğünler; su şişeleri gece tulumda.
• Güvenlik: Hipotermi ve donma belirtilerini bilin, çığ yamaçlarından uzak durun, MGM uyarılarını takip edin, 112.

Kış koşullarıyla yalnızca kışın karşılaşmazsınız: Aladağlar ya da Ağrı gibi yüksek dağlarda temmuz ve ağustos gecelerinde de sıcaklık sıfırın altına inebilir. Bu rehberdeki uyku sistemini yaz aylarında bir yüksek dağda denemek isterseniz Hadi Yürüyelim'in rehberli Ağrı Dağı tırmanışına göz atabilirsiniz.

Kapak fotoğrafı: Gün batımında karla kaplı bir sırtta, karın üstüne kurulmuş bir çadır; arkada karlı dağlar ve çam ağaçları (Mazama Sırtı, ABD). Kırpılarak kullanıldı. "Snow Camp on Mazama Ridge", hikingqueen, CC BY 2.0, Flickr.